Rozwój technologii w ciągu następnych czterech stuleci: Moje spekulacje o wielkich sukcesach, frustracjach, pułapkach i klęskach.

Prolog
Życie. Materia ożywiona względem materii nieożywionej. Definicje życia z perspektywy: biologii, chemii, genetyki, filozofii, teologii, ewolucji, społeczeństwa, kosmologii, świadomości. Wszystkie ciekawe, a każda z nich wydaje się tylko częściowa, niepełna. Trzeba je połączyć, aby uzyskać coś zbliżonego do definicji akceptowanej przez myślącego człowieka współczesnego. Na razie nikt nie wie jakie warunki musi spełniać środowisko i zachodzące w nim rekcje chemiczne, fizyczne czy „metafizyczne”, aby powstało życie. Nie wiadomo także, czy stopień złożoności (complexity) danego systemu, z jego zależnościami i przypadkowymi pozycjami i interakcjami złożonych organicznych podzespołów może prowadzić do nagłego powstania owej „siły witalnej” tchnącej życie w dany system... oczywiście, jeśli pominiemy tutaj boskie objawienie. Wielu genialnych naukowców szuka odpowiedzi na te pytania. Nieprzeciętnymi umysłami zaimponowali mi pani Sara Imari Walker ze Stanowego Uniwersytetu w Arizonie i jej kolega Lee Cronin. Sara jest fizykiem teoretycznym i astrobiolożką, która poświęciła się problemowi powstania biologicznego życia, a także możliwości wytworzenia nie-biologicznego sztucznego życia. Właśnie skończyłem lekturę jej fascynującej książki „Life as no one knows it: The physics of life’s emergence” - Życie jakiego nikt nie zna: Fizyka powstania życia - wydanej w 2024 r., jeszcze nie przetłumaczonej na język polski). Anglik Lee Cronin (z Uniwersytetów Glasgow, Birmingham, Bielefeld, Hokkaido i Edinburgh) jest nieprzeciętnym naukowcem w dziedzinach chemii, chemii organicznej, nieorganicznej biologii, i jest, razem z Sarą, twórcą Teorii Składania (Assembly Theory). Sara i Lee mają nadzieję, że ta teoria, z jej metodyką badań i konstrukcji eksperymentów, pomoże rozwiązać zagadnienie powstania życia – i odpowiedzi na pytanie: co to jest życie? Rozmowy z tymi i wieloma innymi uczonymi (podcasts) są dostępne w internecie; dla mnie były one czymś w rodzaju intelektualnego apogeum, w obszarze tych najwyżej szybujących myśli człowieka.
Czytając książkę Sary i słuchając konwersacji Maxa Fridmana z wielkimi umysłami naszych czasów uświadomiłem sobie, że każda żywa istota, włącznie z drzewem za oknem, biedronką maszerującą po parapecie, kotem wygrzewającym się na balkonie sąsiada, oraz ja sam, mamy wszyscy własny indywidualny rodowód sięgający kilku miliardów lat, który prawdopodobnie miał tylko jeden początek: wspólne powstanie życia. Mój nieprzerwany rodowód, którego ostatnim potomkiem jestem ja, ciągnie się nieprzerwanie przez trzy i pół miliarda lat, od Ostatniego Powszechnego Wspólnego Przodka (LUCA – Last Universal Common Ancestor). Tego drzewa za oknem, biedronki i kota, identycznie tak długo. Większość ludzi nauki tak uważa, i dodaje, że wykształciliśmy się, i jesteśmy tak zróżnicowani dzięki ewolucji i doborowi naturalnemu. Życie nas wszystkich, roślin, bakterii, zwierząt, robaków i owadów jest oparte na zapisie kodu DNA, który mamy w naszych komórkach i przekazujemy naszemu potomstwu. A to DNA poddaje się na przestrzeni milionów lat takim procesom jak mutacje, dryf genetyczny i przepływ genów. Ale nie wszyscy naukowcy zgadzają się ze wszystkimi postulatami teorii ewolucji Darwina. Wynika to z kilku faktów: po pierwsze w warstwach geologicznych i skamielinach znaleziono niezwykle mało form przejściowych między gatunkami, a tych form powinno być bardzo dużo. Po drugie, wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z kodem lub jakimkolwiek zapisem informacji (jakikolwiek tekst, hieroglify, kod Morse’a, równania matematyczne, etc.) za ten kod informacyjny jest odpowiedzialny inteligentny agent, w tym wypadku umysł człowieka. Ponieważ DNA w komórkach jest kodem informacyjnym, więc myśląc logicznie nie możemy odrzucić możliwości, że ten kod także został wytworzony przez inteligentnego agenta. Po trzecie teoria Darwina nie wyjaśnia powstania życia (abiogenezy) z nieożywionej materii, natomiast wyjaśnia jedynie ewolucyjne zmiany w obrębie danego gatunku. Jak już wspomniałem, nikt nie wie jak powstało życie, a wytworzenie życia w laboratorium wydaje się, jak dotąd, zadaniem niezwykle trudnym, jeśli w ogóle możliwym. Sto lat temu żywa komórka wydawała się mikroskopijnym kawałeczkiem „plazmy” prostym w budowie i spodziewano się, że będzie łatwo coś takiego wytworzyć w laboratorium. Potem okazało się, że taka komórka to cała niezwykle złożona fabryka zawierająca polisacharydy, lipidy, kod genetyczny z dokładnymi instrukcjami produkcji energii i składania łańcuchów białkowych – łącznie z produkcją hormonów, toksyn, peptydów, przeciwciał; pompy wymiany jonów, cząsteczek i ładunków elektrycznych, przemian biochemicznych, mechanizmów przesuwania i odbudowywania substratów i cząsteczek wewnątrz i na zewnątrz błony komórkowej i komunikacji z otaczającymi komórkami i całym środowiskiem. Im bardziej postępowało odkrywanie skomplikowanych struktur, funkcji i mechanizmów związanych z jakąkolwiek żywą komórką, tym bardziej gasła szansa na wytworzenie takiej żywej komórki w laboratorium. Spora część współczesnych biologów jest przekonana, że abiogeneza laboratoryjna jest skazana na niepowodzenie. Jako ośmioletni chłopak zbudowałem moje pierwsze radio, przy użyciu grafitu wyjętego z ołówka, miedzianego drutu i żyletki, oraz starych słuchawek z okresu drugiej wojny światowej. Nagrodą za to osiągnięcie technologiczne była lutownica, którą przyrzekł mi mój ojciec, oraz kilkadziesiąt złotych na zakup tranzystorów, oporników, kondensatorów i diod. Tak zaczęła się moja przygoda z fizyką i technologią, aby po kilku latach rozwinąć się w dziedziny astronomii, kosmologii i astronautyki. Fizyka, z jej objawianiem sekretów naszej rzeczywistości i praw rządzących wszechświatem, stała się moją największą fascynacją. I tak jest do dziś. Logika i matematyka związana z „wyprowadzaniem” równań fizycznych była dla mnie absolutnym pięknem, transcedentnym i trwałym w tym chaosie i przelotności codziennych spraw. Postanowiłem zostać fizykiem teoretycznym, astronomem i kosmologiem, i zacząłem przygotowania do egzaminu wstępnego na Uniwersytet Warszawski, Wydział Astronomii. Niestety, tego roku ten Wydział był zamknięty, i mój przyjaciel Maciej Ossowski namówił mnie na medycynę, moją drugą dziedzinę, która mnie także fascynowała. Pełne życie: moja, raczej luźna definicja nie różni się fundamentalnie od wszelkich subiektywnych definicji osób które w jakiś sposób zaliczają siebie samych do „intelektualistów”, to znaczy ludzi wykształconych ponad przeciętny poziom, samo-świadomych, szukających sensu we własnym życiu i w jakiejkolwiek twórczości, i zastanawiających się nad swoją pozycją w społeczności i we wszechświecie. Tak więc na pełnię życia mogą, lecz nie muszą, składać się następujące czynniki: spełnienie w miłości, znalezienie własnego celu i sensu w swojej egzystencji, hedonistyczne, estetyczne i erotyczne przeżycia, silne więzy rodzinne i społeczne, poczucie własnej siły witalnej, brak bólu i choroby, kontrybucja do wspólnej wiedzy i sztuki, osiąganie własnych celów (zwycięstw) w sporcie i pracy zawodowej, wychowywanie dzieci, proces tworzenia (literatura, sztuka, muzyka), odkrywanie tajemnic natury i wszechświata (fizyka, astronomia, kosmologia, genetyka, biologia, filozofia), ucieczka w substancje indukujące poczucie szczęścia i ekstazy, eksploracja i podróże do nieznanych krain, planet i (być może) obcych cywilizacji. Do poczucia przeżywania pełnego życia można także zaliczyć likwidowanie głodu, niesprawiedliwości i przemocy, obronę słabych, niepełnosprawnych i zwierząt, walkę z przesądem, głupotą i kłamstwem... Być może trzeba tu wspomnieć przezwyciężanie i satysfakcję z obalania granic stworzonych przez różne „tabu” – działania wielce niebezpieczne – a jestem pewien, że można tutaj dodać o wiele więcej. Moje własne życie, podobnie to innych ludzi, składa się z wielu konfliktów i sprzeczności: między obowiązkiem i niefrasobliwością, egoizmem i altruizmem, nakazem moralnym a lekceważeniem wszelkich zasad, ambicją a biernością i apatią, wyobraźnią a rzeczywistością, twórczą pasją a biernością intelektualną, wytyczaniem wspaniałych celów a ich całkowitym zarzucaniem, byciem z tym człowiekiem, którego nie kocham tak jak powinienem, a tym, z którym nie mogę być, a którego kocham i pożądam, a nie powinienem; dążeniem do celu a lenistwem, miłością i obojętnością, wielkim ego a niską samooceną, spokojem ducha a lękami i demonami, bólem fizycznym a odrętwieniem, lubieżnym erotyzmem a niechęcią do samego fizycznego aktu... W pewnej chwili, kilkanaście lat temu, zrozumiałem, że ja jestem postacią centralną w moim istnieniu, w tym przypadkowym darze, jaki dostałem od moich rodziców. Jako pierwszoplanowa istota biologiczna w tej osobistej ziemskiej wędrówce potrafiłem, w jakimś sensie, oddzielić się od wszystkich osób trzecich – filozofów, fizyków i kosmologów, pisarzy i poetów, wielkich naukowców i świetnych nauczycieli lekarzy-profesorów, a nawet rodziny i przyjaciół, aby odnaleźć siebie samego, i nadać tej wędrówce sens; sens odczuwany w pierwszej osobie, jako postać centralna. Tak wykształciła się ta pseudo-samotność, bez osób trzecich, bez pasywnego (oraz totalnego) utożsamiania się z jakąkolwiek historyczną ideą, systemem filozoficznym, teologicznym czy kosmologicznym. Wydaje się, że znalazłem się poza wszelkimi dogmatami, aksjomatami, teoriami, równaniami matematycznymi, nie odrzucając ich całkowicie, ale także nie dając się do żadnego z nich wciągnąć spirytualnie, intelektualnie czy też emocjonalnie. W tej wędrówce często brakowało mi siatki intelektualnej, która może być zbudowana wyłącznie przez bystre umysły przyjaciół; tego przez wiele lat nie miałem szczęścia doświadczyć z powodu wyczerpującej pracy zawodowej oraz oddzielających przestrzeni i oceanów. W krystalizacji mojego (chaotycznego i niespójnego) światopoglądu pomagał mi zawsze mój ojciec. Nie twierdzę także, że moje dzisiejsze stanowisko jest lepsze lub gorsze: po prostu jest ono moje. To, o czym i jak piszę, jest odbiorem w pierwszej osobie, bez osób trzecich (które mnie niewątpliwie kształtowały), i być może dlatego te teksty wydobywają ze mnie wszelkie sprzeczności, zwątpienia, radości i smutki, komplikacje i lęki, wizerunki świata zdegenerowanego a także nieskończenie pięknego, tęsknoty i nadzieje, oraz głupotę i niedoskonałości rodzju ludzkiego, do którego się także sam zaliczam. Skoro nie mogę wyjść poza moje człowieczeństwo, muszę szukać pełnego życia i radości na moim humanitarnym i biologicznym poziomie. Jednym z moich największych przeżyć intelektualnych, a było ich kilka, stała się zaskakująca fotografia wycinka nieba ukazująca tysiące galaktyk, uzyskana za pomocą teleskopu Hubble’a. Otóż ten teleskop został skierowany otwartym obiektywem na dłuższy czas w jedno z pustych (czarnych) miejsc na niebie, pomiędzy gwiazdami i znanymi obiektami w tak zwanej głębokiej (bardzo odległej) przestrzeni kosmicznej, gdzie inne teleskopy nie dostrzegały żadnych ciał niebieskich. Zdjęcie tego „pustego” wycinka kosmosu zaskoczyło wszystkich: pojawiły się bowiem na nim tysiące odległych galaktyk, a każda z nich zawierająca miliardy gwiazd. Ekstrapolacja tego odkrycia uświadomiła nam, że galaktyk, takich jak nasza Droga Mleczna, i innych, dużo większych, jest w naszym wszechświecie nie tylko miliardy, ale tryliony. Ponieważ większość miliardów gwiazd w każdej galaktyce posiada kilka planet, to samych planet takich jak Ziemia, Mars czy Jowisz, jest tam także wiele trylionów. Jeden trylion to 1 000 000 000 000 (12 zer). I to tylko w tej części wszechświata, którą możemy dostrzec największymi teleskopami... a jak daleko ciągnie się wszechświat, tego nikt nie wie. W ciągu ostatnich lat odkryto tysiące egzoplanet – planet poza naszym układem słonecznym, orbitujących niemal wszystkie gwiazdy w naszej Galaktyce, w tym światów czasem bardzo podobnych do naszej rodzimej planety. Wiedza o istnieniu tylu światów, poza naszym, z niesamowitymi krajobrazami, widokami, klimatami, być może z niezwykle bogatym życiem o niewyobrażalnych kształtach, funkcjach, metabolicznych drogach i rozwiązaniach, prawdopodobnie inteligentnych istotach – a których nigdy nie doświadczę i nie ujrzę – napawa mnie niewysłowionym smutkiem i żalem. Pomimo życia w niebywale ciekawej epoce wielkich odkryć, pierwszych lotów pozaziemskich i magicznej niemalże technologii, gdy w końcu przyjdzie po mnie zegarmistrz światła purpurowy, to nadal w mojej ostatniej minucie będę pogrążony wielkiej tęsknocie za przeżyciami na innych planetach, z innymi cywilizacjami i formami życia, z ich technologiami, filozofiami, wierzeniami, historiami, geografiami i biosferami. Mam nadzieję, że w przyszłości będzie dostępna jakaś forma „Alcubierre drive”, metody podróżowania międzygwiezdnego szybszej niż światło, polegającej na kompresji przestrzeni, i nasze przyszłe pokolenia będą mogły stąpać po planetach innych układów słonecznych, które okażą się bardziej fantastyczne, niż nasze wyobraźnie. Ta nieograniczona i tęsknota za zwiedzaniem dalekich gwiazd i ich planet wzbudza się we mnie ilekroć patrzę na te setki galaktyk, które w „pustych” miejscach na czarnym niebie odkrył teleskop Hubble’a. Oprócz medycyny, sportu, filozofii, fizyki, astronomii i kosmologii, wielki wpływ na kształtowanie mojej osobowości i charakteru (łącznie z tęsknotą za innymi fantastycznymi planetami) miały książki fantastyczno-naukowe i podróżniczo-przygodowe. Oraz rozmowy z moim ojcem, prawdopodobnie moim najlepszym przyjacielem, zwłaszcza w ostatnich latach jego życia. Miałem duże szczęście, że byłem Jego synem. I jeszcze jeden ważny warunek, aby doświadczyć szczęścia, spokoju, być może owej pełni życia, polega na odrzuceniu kłamstwa i nieuczciwości. Kłamstwo jest prostą ścieżką do zaburzenia każdego stosunku interpersonalnego, łącznie z miłością, przyjaźnią i układami profesjonalnymi. Nasz wszechświat – to wszystko co jest, co było i co będzie. To całe piękno naszej planety i koszmar nieskończonych przestrzeni, to cudowność miliardów innych światów, nasza świadomość oraz to, co najważniejsze: miłość. I jeszcze jedno: wspomniany wcześniej So Little Time Syndrome - Zespół Mam Tak Mało Czasu. O tym psychologicznym „Zespole Mam Tak Mało Czasu” usłyszałem pierwszy raz w czasie rozmowy z moim kolegą, amerykańskim lekarzem pogotowia ratunkowego Evanem Wythe. Po meczu tenisowym, w którym rozgromił mnie niezwykle łatwo swoimi precyzyjnymi i technicznie świetnymi uderzeniami rakiety, Evan podzielił się ze mną swoim problemem, który nazwał „so little time syndrome”, i który zawładnął jego osobą i jego całym życiem. Zespół ten charakteryzuje przekonanie, że życie jest zbyt krótkie aby doświadczyć wszystkiego, co jest dostępne człowiekowi. A więc osoba dotknięta tym psychologicznym zespołem trwa w lęku, że nie przeżyje wielu wielkich emocji i doświadczeń, pomimo ciągłej pogoni za czymś nowym, niezwykłym, często niebezpiecznym i lekkomyślnym, lub, nawet nielegalnym. Być może ten zespół jest w jakimś sensie związany z lękiem przed „wiekiem dorosłym”, i przeciąganiem wieku dojrzewania (verte Gombrowicz) niemalże w nieskończoność, pozostając w owej młodzieńczej niefrasobliwości i szukając coraz to nowych przygód i doświadczeń. Jest to oczywiście związane z innymi życiowymi decyzjami takimi jak odwlekanie małżeństwa i ojcostwa, unikanie odpowiedzialności za kogokolwiek oprócz siebie samego, wystrzeganie się trwałych lub wieloletnich związków, niechęć do jakichkolwiek dalekosiężnych zobowiązań, czy też osiedlenia się na stałe w jednym miejscu. Człowiek owładnięty tym zespołem ma wrażenie, że to, co w danej chwili przeżywa, jeszcze nie jest wystarczające i satysfakcjonujące, i zamiast oddać się całkowicie tej chwili doczesnej, aby ją docenić i delektować się nią, zaczyna planować następne przeżycia, co często rujnuje każde aktualne doznania. A to prowadzi do niespokojnych poszukiwań nowych emocji, rozczarowań drogimi podróżami, niejednokrotnych zmian partnerów / partnerek (romantycznych i seksualnych), niedocenienie prawdziwej miłości i przyjaźni, i częstych zmian miejsca zamieszkania i pracy. Być może dochodzi tu także do niezdolności przeżycia wielkiej miłości, niemożności osiągnięcia poczucia pełnego szczęścia – ponieważ to, co jest nam dane w każdej sytuacji, zostaje obarczone jakimś defektem, niepełnością, powierzchownością i tymczasowością. Taka osoba skacze i miota się próbując licznych dostępnych stymulacji, pseudo-niebezpieczeństw, sztucznych i naturalnych niepowszednich sytuacji, nigdy nie znajdując zaspokojenia i zadowolenia. Zastanawiam się, czy moje własne życie wskazuje związek z Zespołem Mam Tak Mało Czasu (ZMTMC); chyba tak, a na pewno w wielu długoletnich okresach mojej egzystencji w tym Wszechświecie. W moim przypadku ZMTMC jest głęboko związany z poszukiwaniem szczęścia, jakiejś własnej nirwany, poczucia pełnego życia, zaspokojenia ciekawości i ambicji. Świadczą o tym moje dzieje, przygody, podróże, niepokoje i teksty spisane poniżej.